Stop met creativiteit blind te adoreren

Een tijdje terug had ik het met een groep over #creativiteit.

Op mijn vraag ‘Wat is creativiteit eigenlijk?’ veerde een vrouw enthousiast recht, gooide haar armen in de lucht en riep:
‘Creativiteit heeft alles te maken met het verlaten van je comfortzone! En het geeft me een héééérlijk gevoel als dat gebeurt!’
Ik kon het niet laten:
‘Mevrouw, als u uw comfortzone verlaat en dat geeft u een héééérlijk gevoel, dan had u ze allicht nog niet verlaten.’

We hebben een verdraaid beeld van creativiteit. Alsof ze per definitie positief en constructief is. Maar door creativiteit zalig te verklaren, doen we haar en onszelf tekort.

Creativiteit is een superkracht.

En je mag pas van een superkracht spreken wanneer die tot het beste én het slechtste in staat is. In die zin is creativiteit als kernenergie: je kunt er steden mee verlichten, of van de kaart vegen. Het is maar wat je ermee doet.

Een iets minder dramatisch voorbeeld: gooi een fris idee in een behoudsgezinde groep en kijk wat er gebeurt. Kijk hoe ze het vakkundig de nek omwringen. Hoe ze er originele, waterdichte excuses voor verzinnen. Subtiele sabotage met flair. Ook dat is creativiteit aan het werk. Alleen noemen we het dan anders.

We verwarren creativiteit te vaak met ‘positieve energie’, met ‘out-of-the-box denken’ waar je dan lekker in mag baden.

Maar dezelfde kracht waarmee jij een baanbrekend product ontwikkelt, wordt ook ingezet om mensen van hun spaargeld te beroven, verkiezingen te beïnvloeden of oorlogen te verkopen aan het volk.

Tijdens de bankencrisis vroeg iemand me: ‘Denk je dat creativiteit ons hieruit kan helpen?’ Mijn eerste reactie: ‘Je denkt toch niet dat het uitgerekend een gebrek aan creativiteit was dat ons hierin heeft geduwd?’
Hebzucht is creatief. Wrok ook. Ego is meesterlijk creatief. Net als gemakzucht, nijd, arrogantie en geldingsdrang. Alsof die zich niet bedienen van dezelfde verbeelding, strategie, esthetiek en overtuigingskracht die we zo graag prijzen bij ‘goede’ ideeën.

Wil je bijvoorbeeld weten of een nieuw medium écht kans maakt om door te breken? Kijk wat de p*rno-industrie ermee doet. Lukt het hen er een verdienmodel van te maken, kan je er vergif op innemen dat het levensvatbaar is.
Het was niet de bijbel, maar de succesvolle verspreiding van schunnige pamfletten die ooit het potentieel van de boekdrukkunst bewees. Sindsdien is er veel gebeurd, maar weinig veranderd.

Is creativiteit dan het probleem? Natuurlijk niet.

Ze is gereedschap. Een ruw vermogen. En dus komt het erop aan met welke motieven we ermee aan de slag gaan.
Misschien is dat wel de essentie van dit stukje:
Dat we dringend nood hebben aan een volwassen relatie met onze creativiteit. Eén waarin we onze creativiteit niet langer blind adoreren, maar waarin we ze volledig omarmen, durven bevragen, confronteren én er verantwoordelijkheid voor opnemen.

In tijden van creatieve manipulatie, is volwassen creativiteit ons enige verweer.